İLK ÖZEL SİYASİ GAZETE: TERCÜMAN-I AHVAL

Osmanlı İmparatorluğunda ilk gazete Fransızlar tarafından 1796 yılında çıkarıldı. Bu gazete İstanbul’da yaşayan Fransızlara hitap ediyordu. İstanbul ve İzmir’de başka Fransızca gazeteler de yayınlandı.

 

Daha sonra II Mahmut’un şahsi gayretiyle, ilk Türk gazetesi bir resmi gazete şeklinde 1831 yılında ve Takvim-i Vakayi adıyla yayınlandı.

   

İkinci gazete İngiliz tüccarlar tarafından 1840 yılında Ceride- havadis adıyla yayınlandı. Yayınların niteliğine bakılırsa, bu gazete de yarı resmi bir hüviyet taşımaktaydı.

 

 

Özel teşebbüs eliyle kurulan, Türkiye’nin ilk özel siyasi gazetesi Tercüman-ı ahval’dir. (Ahval bu günde kullanılan bir kelimedir. Hal- vaziyet – sağlık anlamına gelir. ) Gazete 22 Ekim 1860 ‘te çıktı. Sahibi Yozgatlı Çapanoğlu Agah Efendi idi. Önceleri Haftada bir gün, yalnızca Pazar günleri yayınlandı. 25 sayı sonra Nisan 1961 de haftada üç kez yayınlanmaya başladı. Daha sonra yayın günü haftada beş güne çıkarıldı.  

 

Gazetede, Şinasi, Ahmet Vefik paşa, Ziya Paşa, Refik bey yazdı. Bu yazarlar, Osmanlı Toplumunun geri kalmışlık nedenlerini tartıştılar. Bu yazarlar batıcı aydın yazarlardır.

 

Batılı anlamda ilk Türkçe oyun olan Şinasi’ nin ‘’Şair

Evlenmesi‘’ de 186 ta bu gazetede dizi olarak yayınlandı.

 

İlk gazete kapatma örneği de Tercüman- ı Ahval’ da yaşandı. Tercüman-ı Ahval 26 Aralık 1860 tarihinde Ceride-i havadisin sahibinin İngiliz olduğunu ve hükümetten yardım aldığını açıkladı. Ayrıca gazetenin hükümeti tenkit etmesi kapatmanın tuzu biberi oldu… Ve gazete 1861 yılında bir hafta süre ile kapatıldı.

 

Nihayet Gazete 792 sayı yayınlanarak, Agah Efendinin Avrupa’ya kaçmasından bir süre önce 11 Mart 1866 yılında, yayınına son verdi.

 

İstanbul da gazete satışı, sessiz, sedasız yapılırdı. Zira gazeteyi koltuğunun altında satanlar, bağnaz softalardan, medrese öğrencilerinden korkarlardı.  Aynı şekilde, lobutlu, usturalı, kamalı dolaşan hocaların olduğu ve bunların dayak attıkları da yaşanan gerçeklerdi.

ÖZGÜRLÜĞÜN AÇIKLANMASI

 

Tercüman-ı Ahvalı’ın ilk sayısında, Şinasi ünlü giriş yazısında o zaman kadar toplumun alışık olmadığı özgürlük düşüncesini dile getiriyordu. Şinasi ‘’ Halkın görevleri olduğu kadar hakları da var. Ülke yararına görüş bildirmek te bu haklardan biridir. ‘’ diyordu.

 

Şinasi’nin özgürlük düşüncesi, çağın gazeteci ve aydınları tarafından da benimsendi. Ayrıca Sadrazam Ali paşa’nın Totaliter yönetimine de engel olmak isteyen bu aydınlar, ‘’1865’te İstanbul Belgrad ormanında kır yemeği düzenleyerek, gizli örgüt kurdular.

 

1864’te Matbuat Nizamnamesi çıkarılarak, gazete kapatma, para ve hapis cezaları getirildi.

 

Gizli örgüt kuran aydınlar , bu baskılar sonucu yurt dışında gazete çıkarmaya başladılar. Meşrutiyet düşüncesini savundular… Demokrasinin önemini anlattılar…  Bu süreçle , ‘’yeni Osmanlılar ‘’ hareketi doğdu.

 

Tercüman- ahval , bir yerde hem ilk özel siyasi gazete, bir yerde de demokrasiyi ilk dile getiren gazetedir. Meşrutiyetin ilk filizlerinin doğduğu gazetedir.

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir