Kamu Özel İşbirliğinde Garabet

Yap-İşlet-Devret (YİD) modeli, bir kamu altyapı yatırımının veya hizmetinin finansmanı özel bir şirket tarafından karşılanarak gerçekleştirilmesi ve belirlenen bir süre için işletilmesi , süre sonunda  özel sektörün işletmekte olduğu tesisleri bakımı yapılmış, eksiksiz ve işler durumda  devlete devretmesidir.

Söz gelimi Göcek Tüneli’nin bir tarafı bu modele göre yapılmıştır. Kar ve  zararına devlet karışmıyor. 12 yıllık süre sonunda tünel devletin malı olacaktır.

Türkiye’de Kamu -özel işbirliği (KÖİ) ile  yap-işlet devret  modeli farklıdır. Çünkü KÖİ modelinde kar müteahhidin , zarar halkındır. Böyle bir anlayış Piyasa ekonomisi mantığına uymaz. Bu yolla yapılan köprüler, geçitler karayolları , hastahaneler ve hava alanları , karı ve müteahhitlere ait olmak üzere , yap işlet devret modeline göre de yapılabilirdi. Ama modelde müteahhidin karı talep garantisi ile sağlama bağlanmıştır. Zarar ise  halka sosyalize edilmiştir.

Dahası altyapıyı yapmak devletin görevidir. Oysaki Bütçelerde yatırımlar için ayrılan pay, sermaye transferlerini de sayarsak  en fazla bütçenin yüzde 6 ‘sı kadardır. Ama talep garantili KÖİ projeleri , uzun süre bütçeyi esir alacaktır. Zaten bütçenin bir kısmı popülizme gidiyor. Bir kısmı da YÖİ ‘gidiyor. Daha da gidecektir . Bu defa gelecek iktidarların elinde bütçe kalmayacak. Yani KÖİ benden sonra Tufan demektir. Mali ve siyasi olarak meyvesini iktidar topluyor , maliyetini gelecek iktidarlar ve halk çekecek. Bu bir cin fikir değil mi ? Ama rasyonel ve iktisadi olmayan cin fikirler her zaman toplumun geleceğini ipotek altına almıştır.

Kalkınma Bakanlığının ‘’ Dünyada ve Türkı̇ye’de Kamu-Özel İş̇rlı̇ğı̇ Uygulamalarına İ̇ş̇n Gelı̇şmeler ‘’ diye bir raporu var. Dünyada KÖİ verileri verilmiş. Ama Dünyada talep garantisi veren bizden başka ülke olmadığı yazılmıyor. İstisna olabilir. Ancak ben talep garantisi veren ülkeye rastlamadım.

Öte yandan , bu yayında yatırımların fizibilitesi ve Devlete maliyetinin projeksiyonları yoktur. Bu konuda kimse bir şey bilmiyor. Halk neden vergi verdiğini iyi bilmelidir. Aksi halde vergiye karşı direnç artar.

Bildiğimiz tek doğru , bir otomobilin İstanbul’dan İzmire gidiş – geliş köprü ve yol paralarının 800 lira tuttuğudur. Yine Edirne’den İzmir’e bir TIR’ın gidiş dönüş parası 2000 TL’dir. Dünya’da bir başka örneği olacağını sanmıyorum.

Ateş Düştüğü yeri yakar . Bu maliyetlere katlanan halk ta durumu anlamaya başladı.

İstanbul Ekonomi Araştırma tarafından, 2- 5 Şubat tarihlerinde Türkiye çapında  yapılan anket sonuçlarına göre halkın çoğunluğu Kamu Özel İşbirliği anlaşmalarını yanlış buluyor.

Bu ankete katılanların  ;

  • Yüzde 53’,1’ i yatırımlar için vatandaşın vergisinin yeterli olacağını ve özel sektör ile iş birliğine gerek olmadığını,
  • Yüzde 55,1 ’i kamu özel sektör işbirliği projelerinin şeffaf yürütülmediğini ,
  • Yüzde 68,5’i KÖİ yoluyla bazı şirketlere haksız kazanç sağladığını ,
  • Yüzde 62 ‘si özel şirketlere altyapı projelerinde talep garantisi verilmesini doğru bulmadığı ‘ nı söylüyor. (Aşağıdaki Tablo )

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir