Ekonomi Neden Çıkmaza Girdi?

Ekonomide ne yaparsak yapalım , kurumsal alyapı bozulduğu için çıkış yolu yoktur.  Kurumsal altyapıyı , demokrasi, hukuk , eğitim , Devlet , ve din oluşturur.

Benzetme yaparsak , eğer altındaki ocak yanmazsa, su ısınmaz. Suyu veya tencereyi değiştirmek fayda vermez. Ateşi yakmak gerekir. Ekonominin ateşi kurumsal yapılardır.

Hukuk sosyal ve ekonomik yaşamın altyapısıdır. Hukukta bu altyapı Sözleşme özgürlüğü , Mülkiyet güvencesi , bağımsız yargı  ve istikrarlı  yasalarla sağlamlaşır. Avrupa insan hakları mahkemesi ve Anayasa mahkemesi kararları , anayasaya göre tartışılmaz , uygulanır. Her ikisi de uygulanmıyor. Hukukta belirsizlik var. Hukuk düzeni başkanlık sistemine uydurulmak isteniyor. Her gün yasalar değişiyor. Aynı kararnameyi değiştiren birden çok kararname çıkıyor. Bir kişiye mahsus, örneğin rektörlük atamasında , günlük kararnameler çıkıyor.

Çin’de demokrasi yok , mülkiyet haklarında kısmi sınırlama var ve fakat kanunlar her gün değişmiyor. Belirsizlik olmadığı için herkes bu yasalara göre pozisyon alıyor.

Türkiye Dünya Adalet Projesinde 2012 yılına kadar orta sıralarda idi, 2019 da 126 ülke içinde 109 sıraya ,  hükümeti denetleme ve kısıtlama statüsünde 126 ülke içinde sondan üçüncü , 122 sıraya düştü.

Bu şartlarda hukuk ateşi sönmüş demektir? 

Fredoom House , Dünya özgürlükler evi , bütün dünyada 1972’den beri insan hakları ve siyasi özgürlükler olarak endeks düzenliyor. Türkiye , 1980 darbesi dahil , 2017 yılına kadar kısmen özgür ülke statüsünde iken , bu tarihten sonra özgür olmayan ülkeler statüsüne geriledi. Dünya’da demokraside en fazla kan kaybeden ikinci ülke oldu.

Demokraside giderek dibe vuruyoruz. İç işleri bakanına kayyum atama yetkisi verilmesi son örnek olmayacak. Otokrasiye giren ülkelerde mutlu son olmamıştır. 

Eğitim kurumu , kalkınmanın temel kurumlarından birisidir. Türkiye 1980 darbesinden  beri  , imam hatip odaklı bir eğitim düzenine girdi. İdeolojik eğitim hem ülkenin insangücü kaynaklarını vasıflı işgücü kaynaklarına darbe vurdu .

Öte yandan   Yüksek öğretimin yüzde 45’i örgün eğitim , yüzde 55’i açık öğretim şeklindedir. Yüksek öğretim , eğitimde işgücü planlamasına göre değil ,siyasi popülizme göre yapılıyor.  Söz gelimi Türkiye’nin doktora ihtiyacı olduğu halde , devlet daha ucuz ve kolay olan işletme fakülteleri açıyor.

Kalkınmanın altyapısını  oluşturan eğitim sistemine ideoloji hakim olduğu için eğitim sistemi dinamizmini kaybetti. 

Gelişmiş ve gelişmekte olan tüm ülkelerde , devlet – piyasa optiumum dengesinin kurulması gerekir. Devletin alyapı yaparak , özel sektörün yatırımlarını teşvik etmesi gerekir. Türkiye de ise devlet dışlandı … Bütçede fiili yatırımların payı yüzde 2 seviyesine düştü. Kamu özel işbirliği ile , bütçe kaynakları talep garantili ve yüksek maliyete çıkan köprü , karayolu ve hastane yatırımlarına gidiyor. Halkta zarar gördü. Osmangazi köprü geçişi otomobiller için 147,5 liraya çıktı.

Özelleştirme yoluyla birçok kamu tekeli ve doğal tekeller özel sektöre devredildi. Oligopol piyasa yapısı oluştu.

Bütçeden diyanet işlerine ayrılan pay , 7-8 bakanlık bütçesini geçiyor. Üstelik bu hizmet yalnızca sünniler içindir. Vergisini veren 15 milyon alevi için bu hak yok.

Devlette , liyakata göre çalışma düzeni kalktı. Mülakat denilerek veya belediyelerden atama yapılarak , siyasi yandaşlara ve tarikatlara öncelik tanınıyor.

İktisat politikaları zaten yok… Ama olsa da, kurumsal  altyapı olmadığı zaten dikiş tutmaz. Faiz ve para sıkılaştırma günü kurtarır. Ama aynı zamanda ekonomiyi yaşadığımız gibi faiz-kur – enflasyon çıkmazına da sokar.

 

One thought on “Ekonomi Neden Çıkmaza Girdi?

  1. Esfender hocam,Ülkemizin içinde bulunduğu içler acısı durumu çok güzel anlatmışsınız.Yüreğinize kaleminize sağlık.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir