Önceliğimiz Doğu Kalkınması Olmalıdır

Türkiye İstatistik Kurumu ,bölgesel  gelir ve yaşam Araştırması 2020 Bölgesel sonuçlarına göre , Türkiye’nin en fakir bölgesi Doğu ve güney doğu Anadolu bölgesidir.

Fert başına ortalama  gelir olarak ; Doğu ve Güney Doğu Anadolu  bölgeleri ile Batı bölgeleri arasında uçurum var. Güney Doğu Anadolu’da fert başına ortalama gelir 18 927 liradır. İstanbul da bunun 2,6 katı 49 293 liradır. Türkiye ortalaması da doğu ve Güney doğu Anadolu fert başına gelir ortalamasının iki katı kadardır.

2020 yıllık ortalama eşdeğer hane halkı kullanılabilir fert geliri(TL ) olarak;

  • Türkiye Ortalaması ; 34 428
  • İstanbul ; 49 293
  • Kuzey Doğu Anadolu ; 20 925
  • Ortadoğu Anadolu ; 19185
  • Güney Doğu Anadolu ; 18927

Bu sonuçlar  toplum  vicdanını rahatsız eden sonuçlardır.  AKP iktidarı TÜİK’in bu verilerini okumuyor mu ? Bu iktidarın aklından Doğu ve Güney doğu kalkınması  geçiyor mu ?

Aslında , doğu kalkınması planlar içinde yer alıyordu. AKP iktidarı planlamayı rafa kaldırdı. Bu bölgelere yatırım teşvikleri verdi. Ama sonuçta terör nedeni ile kimse yatırım yapmadı. Dünkü yazımda da belirttim; Bu bölgelere yatırımı , terör bitinceye kadar  geçici olarak devletin yapması gerekir.

AKP, iktidarı 2008 yılına kadar GAP’ın adını dahi ağzına almadı. 2008 yılında, “açılım” politikasıyla bölgede oylarını artırmayı hedefleyen  iktidar ilk kez GAP’ı hatırladı ve açılımın ekonomik ayağı olarak 2008-2012 dönemini kapsayan bir GAP Eylem Planı açıkladı.

2014-2018 yıllarında  daha önce açıkladığı Eylem Planı’nın aksine  Bölgenin kamu yatırımlarından aldığı pay düştü. GAP’ın payı Toplam kamu yatırımları içinde 2009  yılında yüzde 14,5  iken 2016 itibariyle yüzde 7,7’ye  geriledi.(Aşağıdaki Grafik)

BÜTÇE TOPLAM YATIRIMLARI İÇİNDE GAP YATIRIMLARI

Kaynak: GAP Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı 

AKP ‘nin iktidar olduğu 2002 yılı sonunda , terör olayları azalmıştı. AKP iktidarında yeniden arttı.

Çözüm süreci ile Siyasi iktidar GAP’ a önem vermeye başladı ve bitişi ile de rafa kaldırdı. 2009 yılı Oslo görüşmeleri olarak adlandırılan MİT-PKK görüşmeleri çözüm sürecinin başlangıcı , kabul edilir. 2015 Haziran genel seçimlerde AKP’ nin iktidarı kaybetmesi ise sonu olarak kabul edilir.

Yine TÜİK verilerine göre ; Türkiye’nin 2018 yılında en fakir üç ili, Şanlıurfa, Van ve Ağrı’dır. Üçü de Doğu ve Güney doğudadır. Genel olarak bakarsak ta en fakir iller Doğu ve Güneydoğudadır.

Göç veren illerden göçü önlemek ve bu illerin kalkınması için hükümetin öncülük etmesi ve doğal ve beşeri imkanlarını ve zenginliklerini harekete geçirmesi gerekir.

Bu illerde elverişli yatırım konularında, devlet yatırım yapmalı ve bu yatırımlarda o yörede oturanlar çalışmalıdır. Bu yatırımlarda çalışanlar maaşlarının dörtte birini vererek bu fabrikalara ortak olabilir. Zaman içinde devletin payı tamamıyla yöre halkına geçmiş olur.

En çok göç veren illerde aşağıdaki yatırımlar yapılabilir.

  • Tunceli’ de kaynak suyu imkanları var. Güney doğu ve orta doğuya hitap eden bir içme suyu tesisi kurulabilir.
  • Ardahan ve Kars’ ta ortak, organik tarım ve hayvancılık organize bölgesi kurulabilir. Organik hayvan ürünleri üretim tesisi yapılabilir.
  • Mardin’ de sanatkar fazladır.  Örme eşya sektöründe ihracat potansiyeli var.  Yatırım yapılabilir.
  • Bayburt’ ta, Bayburt taşı işleme tesisleri kurulabilir.
  • Çorum, nohut ürünleri işleme fabrikası kurulabilir.
  • Hakkari’ de, deri işleme ve ürünleri tesisleri kurulabilir.
  • Artvin’ de Kafkas arısı üretimi ve organik bal üretim tesisleri yapılabilir. 

Terörü önlemenin kalıcı yolu , bölge kalkınmasını sağlamaktır.

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir