2025 yılı üçüncü çeyrek (Temmuz- Ağustos _ Eylül) işsizlik oranı yüzde 8, 5 oldu. İstihdam oranı da yüzde 49 oldu.
1- Türkiye’de, işsizlik oranı dünya ortalamasına göre yüksektir.
Dünyada işsizlik oranı yüzde 5 dolayındadır. Dahası Türkiye de işsiz sayısı azalıyor ve fakat yıllarca iş aramış ve bulamadıkları için iş bulmaktan umudu kaybolmuşların sayısı ile, iş aramadığı halde iş bulsa hemen çalışacak olanların sayısı artıyor.
Aşağıdaki tabloda görüldüğü gibi, 2023 yılı üçüncü çeyreği ile 2025 yılı üçüncü çeyreği arasında geçen iki yılda;
- İlan edilen işsiz sayısı 208 bin kişi azaldı.
- İş bulma umudu kaybolanların sayısı, 672 bin kişi arttı,
- İş aramayan ve fakat iş bulsa çalışacak olanların sayısı 1025 kişi arttı.
- İkisi birlikte 1697 kişi arttı.
- 2025 Üçüncü çeyrekte işsiz olarak ilan edilmeyen ve fakat fiilen İşsiz olanların sayısı, 4948 ve ilan edilen işsiz sayısı 3010’dur.
Burada iki sorun var;
Birisi, hangi yöntem kullanılırsa kullanılsın, işsiz kabul edilmeyenlerin sayısının çok daha yüksek olması, filli işsiz sayısının doğruluğu konusunda tereddüt yaratıyor.
İkincisi, Türkiye işsizliğe çözüm arayacaksa, Üçüncü çeyrekte ilan edilen 3 milyon 10 bin kişiye değil, işsiz sayılmayan işsizler dahil toplam 7 milyon 965 bin kişiyi dikkate almak zorundayız. Bu gruplar, iş aramadıkları için TÜİK tanımına göre, İşsiz sayılmıyor ancak ekonomide gerçek işsiz kitlesinin parçasıdır.
2- Türkiye son 25 yılda istihdam yaratamadı .
OECD Ülkelerinde, İstihdam oranı bu sene yüzde 70,3 tür. AB ortalaması, yüzde 73’tür. Türkiye de ise yüzde 49’dur. Aşağıdaki haritada, Türkiye’nin düşük istihdama sahip ülkeler içinde olduğu görülüyor.
DÜNYA İSTİHDAM ORANI
Kaynak: İLO-Dünya Bankası
2003 yılından bugüne Nüfusumuz 19 milyon 887 bin kişi arttı. Ama aynı sürede yarattığımız istihdam 11 milyon 411 kişi oldu. Eğitimde olanların oranlarının değişmediği varsayımı altında, bu 22 yılda 8 milyon 476 bin nüfus istihdam dışı kaldı.
3- İşsizlik kader mi?
Orta vadeli programda, işsizliğe çözüm tek işe yarar başlık istihdam desteğidir. Teknik olarak bir istihdam modeli ve politikası yok. Niyet ve veri hedefleri var.
Türkiye de istihdamın artırılması da tek başına bir politika ile mümkün değildir. Önce ekonomik ve sosyal planlama ve bu plana bağlı 3 yıllık istikrar programı yapılmalıdır. Bu programda atılması gereken üç önemli olan adım var;
İlk yapılması gereken iç tasarrufları ve yatırımları artırmaktır.
Zira, güven sorunu nedeni ile artık doğrudan yabancı yatırım sermayesi Türkiye’ye gelmiyor. Yerli sermaye de çıkıyor. Bu günkü şartlarda yatırım ortamı yoktur. Yatırım ortamının düzletilmesi için; parlamenter sisteme dönerek başkanlık sistemini kaldırmak, hukukun üstünlüğünde ve yargı bağımsızlığında, iç ve dışta güven tesis edecek şekilde reform yapmak gerekir.
İkincisi, tasarruflar üzerinde artan ve artmakta olan vergi yükünü düşürmek gerekir. Yatırım teşvikleri vermek, yüksek ithal girdi kullanan sektörlerde ithal ikamesi uygulamak gerekir.
Üçüncüsü eğitimde iş gücü planlaması yapmaktır. İlerisi için işgücü tahminleri yaparak, eğitim sistemini, eğitim kurumlarını, mezun sayısını bu tahminlere göre düzenlemek gerekir. Ayrıca eğitimi ideolojiden uzak tutmak gerekir.