İç Borç Dış Borçların Farkı

Ekonomik istikrar politikalarının başarısı , verileri doğru tespit etmek ve güven verici önlemler almaktan geçer. Türkiye de çok sık sık yapılan bir hata var. İç ve dış borç faizleri toplanıyor. Şu kadar faiz ödedik diye yazılıyor.

Aslında iç ve dış borçların  farklı etkileri  ve farklı yükleri var. Belki bütçe ödenekleri açısından iç ve dış devlet borçları toplanabilir. Ancak hem borç stoku ve özellikle de iç ve dış borç faizini toplamak , iktisat bilimi açısından yanlıştır.

Medya da her zaman bu tür beyanları ve abartılı olarak vermeyi tercih ediyor.

İç borç faizi , milli gelir içinde , servet içinde bir transferdir. Gelir dağılımını etkiler.

Devlete borç verenler açısından , eğer reel faiz varsa , devletten borç verene  bir gelir transferi olur. Tersine eksi reel faiz varsa , bu defa devlete borç verenlerden yine devlete gelir transferi olur. Eksi reel faiz yoluyla  devlet borç verenlerden aynı zamanda gizli bir vergi almış oluyor.

Banka mevduatlarında  da , eğer eksi  reel faiz varsa, mevduat sahibinden bankalara gelir transfer edilmiş olur. Banka  daha çok kazanır.  Mevduat sahibi kaybeder.

Öte yandan Devlet aldığı iç borçlarla yatırım yapmışsa bu yatırımların reel getirisinin bu günkü değeri ile  ödenecek reel faizlerin bu günkü değerini karşılaştırmak gerekir. Eğer reel getiri daha fazla ise , devlet doğru borçlanma yapmıştır. Başka bir ifade ile devletin borçla yapmış olduğu yatırım kendini öder ve ayrıca da hem sosyal fayda doğar hem de devlet için ek gelir oluşur.

Dış borçlar akım değil , stoktur. Milli geliri doğrudan etkilemez. Servet sokunu etkiler.   Dış borç alırken ülkeye , para veya mal ve hizmet olarak kaynak girişi olur, borç anapara ve faiz çıkışında ise kaynak çıkışı olur. O kadar ki eğer geri ödenecek dış borç mürettabatının (Anapara artı faiz artı masrafar ) GSYH’ oranı , büyüme oranından daha yüksek olursa , ülke fakirleşir.

İster devlet alsın , ister özel sektör alsın ,Dış borçlar  makine ve teçhizat yatırımı için alınmışsa dış borçlar etkin kullanılmış demektir. İç üretimde kullanılan aramalı ithalatı için alınmışsa ve bu aramalı  ithalatı da yüksek büyümeye neden olmuşsa , bir geçiş süreci için makul olabilir. Ancak istihdam açısından sürdürülemez.

Öte yandan iç ve dış borçlarda aşırı yük demek , bu borç meblağlarının üstünde ayrıca ekonomiye bozucu etkilerinin olması anlamına gelir.

Türkiye’nin son açıklanan dış borç stokunun GSYH’ ya oranı yüzde 60,6 ‘ dır. Bu oran diğer borçlu ülkelere  göre yüksek  bir oran değildir. (Aşağıdaki tablo )

TÜRKİYE DIŞ BORÇ STOKU (2019 I.ÇEYREK)  
    MİLYON

 DOLAR

( I ) TOPLAM STOK 453.423
  KAMU 148.346
MERKEZ BANKASI 5.905
ÖZEL SEKTÖR 299.170
YÜZDE
( II ) DIŞ BORÇ /GSYH 60,6
MİLYON

DOLAR

( III ) BİR YIL İÇİNDE ÖDENECEK DIŞ

BORÇ (MAYIS 2019)

175.937
KAMU + MB 9.293
BANKALAR 86.040
REEL SEKTÖR 80.604
BAZ PUAN
( IV ) TÜRKİYE’NİN BEŞ YILLIK YURT DIŞI

TAHVİLLERİNİN İFLAS RİSK PRİMİ (CDS)

354,38

 Ne var ki Türkiye’nin döviz kazanma potansiyeli düşüktür. Ayrıca ABD kendi parasıyla dış borç alıyor. Almanya, Fransa gibi ülkeler de kısmen kendi paralarıyla borçlanıyor. Kendi parasıyla borçlanan ülkelerde iç ve dış borç ayrımı yoktur. Kendi dolarları veya Euroları ile dış borç alıp, aynı para ile geri ödüyorlar. Buna karşılık Türkiye ve diğer ülkelerde durum farklıdır.

Türkiye dövizle borçlanıyor. İster devlet, ister özel sektör olsun, sonunda bu borçları dövizle -yabancı parayla- ödemek zorundadır. TL yanında ayrıca dövize de ihtiyaç vardır… Şu veya bu şekilde döviz bulmak zorundadır. Ödeme sırasında dövize olan talep artacak, kur da etkilenecektir. Kur artışı dış borç yükünü millî para cinsinden daha çok artırıyor. Ayrıca maliyetler yoluyla fiyatları artırıyor.

Dış borçlarda iki risk var… Birisi vadesi bir yıl içinde  dolan dış borçları çevirmenin maliyeti yüksektir. Türkiye’nin dış borç iflas riskini gösteren CDS’ i  diğer ülkelere göre çok yüksektir. Bu nedenle Türkiye daha pahalı borçlanıyor.

İkincisi Ekonomide küçülme devam ederse , bankaların dönmeyen kredileri artarsa ve özel sektörde iflaslar olursa , Türkiye  dış borçlarında temerrüt’e düşebilir.

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir