Dolarda Normalleşme Zaman Alır

Merkez Bankası  Ocak 2019 TÜFE bazlı reel kur endeksini 75.61 olarak açıkladı. Bu demektir ki Ocak ayında TL kuru yüzde 24.39 oranın da daha düşük değerdedir. Bu aynı zamanda , TL ‘nin daha da çok düşmesini ve  çok değer kaybetmesini önleyen bir kur seviyesidir.

Eğer  Siyasi bir sorun yaşamazsak , Dış borçların çevrilmesinde ve dış politikada ani ve olumsuz değişmeler olmazsa , normal ekonomik koşullarda ve süreçte , TL ‘nin daha fazla  değer kaybetmemesi gerekir .

Türkiye ‘de geçmişte yaşanan krizlerde , TL değer kaybetmiş ve birkaç yıl içinde normalleşme sağlanmıştır.

  1. 1994 krizinde 3 ocak 1994 günü bir dolar 14 508.92 TL idi. 15 Nisan 1994 te ise yüzde 249 oranında artarak 36 242.00 liraya çıkmıştı.

O zaman Ağustos 1988 tarihinden itibaren günlük döviz kurları, bankalar, özel finans kurumları, yetkili kuruluşlar ve T.C Merkez Bankası Döviz ve Efektif Piyasaları Müdürlüğü’nün katıldığı bir alım satım seansı olan ‘’günlük kur belirleme seans’’ları ile  belirleniyordu.

1989 yılından sonra, faiz oranının döviz kurundaki değişim oranından daha yüksek seviyede olması nedeniyle, kısa dönemli sermaye girişinde artış görülmüştür. Merkez bankası piyasalara yerinde müdahale edememiş, Türk Lirası, kısa vadeli sermaye girişleri sebebiyle aşırı değerlenmiştir. Bu durum dış açığa yol açmıştır. 1993 yılında  Cari açığın Milli Gelire oranı yüzde 3.5’e çıkmıştır. 1994 yılında  Kur artışından sonra ise ödemeler dengesi hızlı bir şekilde düzelmiş ve bu defa Cari fazla oluşmuştur.  1994 yılı Cari fazlanın Milli gelire oranı yüzde 1.9  olmuştur.

1994 KRİZİ KUR (TL)
3 OCAK 1994 14.508,92
15 NİSAN 1994 36.242,00
DEVÜLASYON ORANI (YÜZDE) 149,8
  1. 2001 krizi öncesinde , 2000 yılı başında İMF ile stand- by anlaşması yapıldı. 3 yıllık program çerçevesinde kur rejiminde üç dönemli bir uygulama planlandı.  İlk 18 ayda kurlar enflasyon hedefine göre önceden ilan edilecekti. İkinci 8 ayda kurlar bir bant sistemi içinde hareket edecekti. Sonrası üçüncü dönemde ise sabit kur rejiminden çıkılacaktı.

Kriz öncesi 2 Ocak 2001 de bir dolar 670,994 iken , 22 şubatta kriz yaşandı ve  kur  963,943 TL ye çıktı. Aynı yıl ödemeler  dengesi de hızla düzeldi. 2000 yılında Cari açığın Milli gelire oranı yüzde  4.8 iken 2001 yılında cari fazlaya dönüştü. Cari fazlanın Milli Gelire oranı yüzde 2.2 oldu.

2001 KRİZİ KUR (TL )
2 OCAK 2001 670,994
22ŞUBAT 2001 963,943
DEVÜLASYON ORANI 43,6
  1.  2001 sonrası dalgalı kur sitemi kur hareketlerini zaman yaydı. MB TÜFE bazlı reel kur endeksi Ağustos 2008 de 126.67 idi. Yani TL Ağustos 2008 de yüzde 26.67 oranında daha değerli idi. Aynı endeks Eylül 2018 de 62.50’ oldu. Yani Ağustos 2008 de  TL yüzde 26.67 oranında daha değerli iken  on yılda  50.6 oranında değer kaybederek , Eylül 2018 de  yüzde 37.5 oranında  daha düşük bir değere geriledi.
2008-2018 KUR DALGASI MB TÜFE BAZLI REEL KUR

ENDEKSİ

AĞUSTOS 2018 126,67
EYLÜL 2018 62,50
DEĞİŞME (YÜZDE) 50,6

Dalgalı kur sistemi Türkiye’de üretimi zaman içinde dışa bağımlı yaptığı için , kur artışına rağmen cari açık kapanmamış ve  devam etmiştir. Türkiye düşük TL’ nin getirdiği  rekabet gücünü kullanamamıştır. Önceki krizlerden farklı bir sonuç çıkmıştır. Normalleşme ve cari açığın kapanması da zaman alacaktır. Önemli olan bu zamanı kısaltmaktır. Bunun için dalgalı kur sistemini değiştirmek ve bazı sektörlerde ithal ikamesi politikasına gitmek gerekir.

Bu durum aynı zamanda dolar kurunda normalleşmenin de zaman alacağını göstermektir.

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir