Büyüme – Cari Açık Çıkmazı

Merkez Bankası  ödemeler Bilançosuna göre , 2017 yılında 47.3 milyar dolar olan cari açık  2018 yılında 27.6 milyar dolara geriledi. Türkiye 2003 ile 2018 arasında geçen 16 yılda 575.5 milyar dolar cari açık verdi.  2018 toplam milli gelirimiz 750 milyar dolar civarında gerçekleşecektir. Cari açığı yatırım yapmak için ve  teknoloji ithal etmek için değil , tüketim malı ve aramalı ithal ettiğimiz için verdik. Bunları içerde üretip daha az ithalat yapabilirdik.

16 yıllık cari açığımızı 2018 bir yıllık Milli gelirimizle  karşılaştırırsak , Türkiye’nin cari açık yoluyla 16 yılda ne kadar yüksek oranda kaynak kaybettiğini görebiliriz.

Cari açık azaldı ve fakat devam ediyor… İki soru gündeme gelebilir ?

  • İçerde üretim arttığı için mi daha az ithalat gereği ortaya çıktı ?
  • Bu tablo ile Türkiye istikrarı yakalayabilir mi ?

İlk soruya verilecek cevap , Hayırdır . Zira Sanayi üretimi ithal girdiye bağımlıdır. Bu bağımlılık TL’ nin aşırı yüksek değerde olduğu 2005-2008 yılları arasında oluştu. Ayrıca Merkez Bankasının ‘Türkiye İmalat Sanayiin İthalat Yapısı ‘’ isimli bir raporuna göre :

’Türkiye ekonomisinde ithalata bağımlılık sorunu esas itibarıyla yapısal bir nitelik taşıyor. Ülkemizin doğal kaynak yapısı, hammadde ve ara malı üretimine yeterli kaynak ayrılamaması, kaliteli ara malı teminindeki güçlükler, firmaların üretimin yüksek katma değerli aşamalarında uzmanlaşmamış olması ,gibi nedenlerle ithalata bağımlılık oranı yüksektir ‘’

TÜİK , aralık 2018 Sanayi üretim endeksini Açıkladı. Toplam  Sanayi üretimi bir yıl öncesine göre yüzde 9.8 , İmalat Sanayi Üretimi yüzde 10.8 ve aramalı üretimi yüzde 14.9 oranında geriledi.

İthalata gelince , alım gücü düştüğü için tüketim malları ithalatı geriledi. Sanayi daha az üretim yaptığı için girdi olarak daha az aramalı kullandı. İthalat azaldı . Bu durum normal olarak  cari açığa da yansıdı.

Aşağıdaki  grafikte  büyümenin yüksek olduğu yıllarda cari açığında arttığı , büyümenin düşük olduğu yıllarda ise cari açığın azaldığı anlaşılıyor. Söz gelimi 2009 yılında eksi büyüme var , cari açık ta en düşük seviyeye gelmiş.

Demek ki 2018  yılında 2017 yılına göre Cari açığın düşmesine üretimde daralma ve düşük büyüme etkili oldu.

Bu tablo ile istikrar da yakalanmaz. Çünkü  cari açığın azalmasına rağmen ödemeler blançosu umut vermiyor.

2018 yılında bir yıl öncesine göre , doğrudan yatırım girişi yüzde 8 dolayında artmış ve fakat bu artış yabancıya gayrimenkul satışlarından ileri gelmiş. Yabancıya gayrimenkul satışları için verilen  teşvikler nedeniyle , 2017 yılında 4.6 milyar dolar olan yabancıya gayrimenkul satışı , 2018 yılında 5.9 milyar dolara yükselmiştir.

Portföy yatırımlarında , 2017 yılında 24.5 milyar dolar net girişi olmuş, buna karşılık 2018 yılında 3 milyar dolar net çıkış olmuş.

Mevduat varlıkları ve dış borçlar olarak , 2017 yılında 5.2 milyar dolar net giriş olmuş. 2018 yılında ise 10.5 milyar dolar net çıkış ( net ödeme ) olmuş.

Bu kalemler , daha az döviz girişi olduğunu gösteriyor. 2019 yılı da aynı çizgide sürdürülemez.

2018 yılında cari açığın  , 21.2 milyar dolar olan nereden geldiği belli olmayan , ödemeler blançosunda net hata ve noksan olarak görünen döviz girişi ile ve 10.4 milyar doları da MB resmi rezervlerde azalış ile karşılanmıştır.

Kaynağı belirsiz yüksek döviz girişi , piyasanın kırılgan olmasına ve sermaye açısından güven kaybına neden oluyor.

Sonuç ; bu tablo ile istikrar sağlanamaz. İstemesek te İMF’ den başka çözüm kalmıyor.

ÖDEMELER BİLANÇOSU

2017

MİLYON DOLAR

2018

MİLYON DOLAR

1 ) DIŞ TİCARET AÇIĞI -58.955 -41.585
2 ) CARİ AÇIK -47.347 -27.633
3 ) DOĞRUDAN YATIRIMLAR NET GİRİŞ 8.845 9.526
4 ) PORTFÖY YATIRIMLARI
     NET GİRİŞ 24.476
     NET ÇIKIŞ 3.011
5 ) DİĞER YATIRIMLAR *
     NET GİRİŞ 5.186
     NET ÇIKIŞ 10.490
6 ) RESMİ REZERVLERDE  AZALIŞ 8.207 10.377
7 ) NET HATA VE NOKSAN 614 21.173
(*Bankaların yurtdışı muhabirlerindeki efektif ve mevduat varlıkları, yurt dışı bankaların yurt içindeki mevduatları , yurt dışından alınan krediler. )

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir