Bir ons altın fiyatı 10 yıl önce Haziran 2016’da 1.310 dolar idi. 2026 Haziran başında yüzde 302,9 oranında arttı ve 5.278 dolar oldu, başka bir ifadeyle fiyat yaklaşık dört katına çıktı. Son on günde ise yüzde 22,3 oranında düşerek 4.100 dolar oldu.
1- Altın fiyatlarındaki spekülatif artış ve düşüş, önce küresel piyasanın ne kadar kırılgan ne kadar spekülatif olduğunu gösteriyor.
- 1980 sonrası dünyada hâkim parasalcı politikalar, yeni liberal politikalar, reel sektör ile finans sektörü arasındaki dengeyi finans sektörü lehine bozdu. Balonlar oluştu. Bu balonlar nedeni ile sermaye piyasası ve finans sektörü reel sektörü temsil etmekten uzaklaştı.
- Uygulamada küresel piyasaların aşırı kırılgan olmasının en önemli nedenlerden biri yüksek borç ve kaldıraçtır. Şirketler, devletler, fonlar ve yatırımcılar borçla pozisyon aldıklarında, bir faiz artışı, kur hareketi veya fiyat düşüşü büyük zarar yaratabiliyor. Zarar büyüyünce yatırımcılar varlık satmak zorunda kalıyor.
- IMF, özellikle hedge fonlar ve kaldıraçlı finansal ürünlerdeki borçlu pozisyonların piyasa oynaklığını büyütebileceğini vurguluyor.
- Bir diğer neden, likidite yanılgısıdır. Normal zamanda piyasada alıcı çok görünür. Ama panik anında herkes aynı anda satmak ister; alıcılar geri çekilir. Böyle olunca “değeri sağlam” görünen varlıklar bile kısa sürede sert düşebilir. FED’e göre “yatırımcılar paralarını hızla çektiğinde kurumlar varlıkları düşük fiyattan satmak zorunda kalabilir ve bu satışlar başka piyasalara da stres yayabilir.”
- Bir başka neden, beklentilerin fiyatlardan daha hızlı değişmesidir. Piyasalarda fiyatlar sadece bugünkü duruma göre değil, geleceğe dair beklentilere göre oluşur. Siyasi ve sosyal sorunlar beklentileri etkiler. Bu nedenle bazen reel ekonomide büyük bir değişiklik olmadan piyasalarda büyük hareketler görülebilir.
2- Küresel hedge fonlar ve CTA’lar altın piyasasında spekülatif pozisyon aldılar.
Aslında altın fiyatları artmadan iki büyük banka altın ons fiyatlarının beş bin doları geçeceği tahmininde bulunmuştu. Merkez Bankalarının rezerv olarak altın satın alması ve satması da altın fiyatlarını etkiliyor. Ancak bugünkü artış ve düşüşte bu tür bankalar ve küresel fonlar temel belirleyiciler oldu.
Dünyanın en büyük varlık yöneticilerinde AUM, yani yönetilen varlık büyüklüğü, 10 trilyon doların üzerine çıkmaktadır. Küresel hedge fonlar ve büyük portföy yöneticileri; hisse senedi, tahvil, emtia ve döviz piyasalarında çok hızlı pozisyon değiştirebildikleri için piyasa oynaklığı artıyor. Küresel hedge fonları sıcak para hareketlerini kontrol ediyor.
Bu fonlar, hisse senedi, tahvil, emtia alır ve satar. Reel faize göre ülkelere sıcak para olarak girer ve çıkar. Sıcak para günlük döviz ihtiyacını karşılar ve fakat hızlı hareket ettiği için bizim gibi aşırı kırılgan ülkelerde ekonomik istikrarı bozar. Türkiye 20 yıldır sıcak para tuzağındadır.
Bu paralelde hedge fonlar altın fiyatlarında, hızlandırıcı ve oynaklık artırıcı rol oynadı. Yükselişte alımları momentumu büyüttü; düşüşte uzun pozisyonu kapatmaları fiyatı sertleştirdi.
3- ABD-İran savaşı ve petrol fiyatlarının artması, enflasyonu artırdı. ABD’de enflasyon oranı yüzde 4,2’ye yükseldi. FED ve Merkez Bankalarının enflasyonla mücadele için zorunlu olarak reel faiz oranlarını artıracakları beklentisi oluştu. 10 yıllık ABD tahvil faizi yüzde 4 oldu. Altında faiz olmadığı için altına talep azaldı.
4- Gümüş daha sert düşer çünkü daha oynaktır. Gümüş hem değerli metal hem sanayi metali; elektronik, güneş paneli ve medikal teknolojilerde kullanıldığı için yatırımcı duyarlılığına ek olarak sanayi talebi beklentilerinden de etkilenir. Bu yüzden altına göre daha hızlı yükselip daha hızlı düşebilir. Haziran başında da bunu gördük. Ons gümüş fiyatı 4 Haziran 2026’da 74,87 dolar iken, 9 Haziran 2026’da 68,38 dolara indi; beş gün içinde yaklaşık yüzde 8,7 değer kaybetti.
Küresel ekonomi, aşırı borçluluk ve spekülatif finans hareketlerinin yanında, otoriter ve popülist liderlerin yarattığı siyasi risklerin de ipoteği altındadır.
Putin, Trump ve benzeri liderlerin savaş, korumacılık, yaptırım ve gerilim üreten politikaları sürdükçe, küresel piyasalarda kalıcı istikrar beklemek zordur. Altın ve gümüşteki sert dalgalanmalar da bu siyasal ve finansal kırılganlığın bir sonucudur.